Tekst in een pdf

Derde roman Threes Anna begon bij haar onbekende buurvrouw

'Bij eenzaamheid voel ik geen lange zinnen'

Na lang 'wachten, wachten en smeken om geld' gaat Threes Anna dit najaar eindelijk de film regisseren die ze al acht jaar wil maken. De romanversie van The bird can't fly heeft ze al klaar. Want behalve regisseur is ze 'per ongeluk' ook schrijver geworden. Haar derde roman, De stille stad, handelt over cultuurverschillen tussen oost en west. 'Je kunt een verhaal ook uit de hemel vertellen.'

Door Theo Hakkert

De roman begon bij de achterbuurvrouw van wie ze alleen het bestaan vermoedde. Threes Anna (47) had haar nog nooit gezien.
Met een groot glas lindebloesemthee in de hand wijst ze naar een achterbalkon van een bovenwoning in de Amsterdamse Pijp. 'Jarenlang al woont daar een familie waarvan de vrouw nooit buiten komt. Ik had alleen de man ooit gezien. Altijd zijn de gordijnen dicht. Op een dag zag ik de vrouw daar over het balkon hangen. Ze had een pvc-buis in de hand.'
Nadere inspectie leerde dat de vrouw provisorisch een open veiligheidsspeld onderaan de buis had bevestigd. In de hoop op deze manier een gevallen oude sok op te kunnen vissen. 'Dat ging natuurlijk van geen kant. Ik pakte de sok en prikte 'm aan de speld. Ze zei 'Dank je' in een soort Nederlands. Daar begon het idee voor mijn nieuwe roman. Wat zou het opleveren wanneer ik iemand in een wereld zou plaatsen waar ze geen contact maken?'

Die wereld werd niet Amsterdam, zo blijkt uit Threes Anna's derde roman, De stille stad. Het decor is een grote Aziatische stad, die naamloos blijft, maar waarin de lezer Tokio mag herkennen. Threes Anna (Schreurs) was in de jaren negentig artistiek leider van het vermaarde locatietheatergezelschap Dogtroep, maar in de jaren tachtig had ze al eens acht maanden in Tokio gewoond en gewerkt.
'De stad is groot, gigantisch, eindeloos en niet mooi. Ik woon graag in grote steden, ik voel me er direct thuis, maar in Tokio niet echt. Ze hebben maar een paar oude gebouwen, tempels en zo, maar de rest is groot en steeds nieuw.'

In die wereld raakt Rosa Waterman verzeild. Ze werkt in Nederland in een restaurant, waarvan de eigenaar een grote bewondering koestert voor de Japanse topkok Hon, wereldwijd vermaard om zijn vis. Rosa weet een plekje in Hon's organisatie te veroveren en reist naar Tokio om letterlijk de kunst af te kijken. Daar belandt ze echter in het deel van de keuken waar vissen worden schoongemaakt. Verder dan dit voorgeborchte komt ze niet. Ze stuit op een muur die is opgetrokken uit onbegrip, stugheid, cultuurverschillen en taalbarriëres.

'Aziatisch moest het worden. Eenzaamheid, geen contact meer. Vis is daarbij mooi symbool.' De lezer verkeert de hele roman in het hoofd van Rosa Waterman en ziet haar een strijd aangaan die ze niet kan winnen. 'Ze komt voor een obsessie en ontdekt dat heel moeilijk wordt.' Rosa's geld raakt op en via collega's wordt ze animeermeisje, maar ook al gaat het daarbij om verbale contacten met mannen, het doorbreekt haar isolement niet.
Leverde de onbekende achterbuurvrouw ongewild het idee, de extra informatie die Threes Anna nodig had haalde ze, behalve uit eigen ervaring en verbeelding, uit mailcontact met een Belgische vrouw die al heel lang in Japan woont. Zij is daar getrouwd. 'Haar kon ik van alles vragen. Ze deed me in die mails een dramatisch verhaal. Hoe moeilijk het is, hoe eenzaam, en hoe ze, nog altijd, moet knokken tegen het verschil in cultuur.' Een vriendin met dezelfde ervaringen vatte het ooit zo voor haar samen: 'Elke ochtend denk ik: nu weet ik nog minder dan gisteren'.

Voor de research ging ze een maand naar Tokio. Sprak met obers in het nachtleven. Met geisha's. Bezocht de vismarkt waar ze ook twintig jaar geleden al was geweest. 'De vismarkt in Tokio is zo gigantisch. Dat is een van de weinige stukjes in de roman die helemaal echt is.'
Met al het materiaal op de achterbank reed ze naar haar schrijfhuisje in Frankrijk. 's Morgens om zes uur op. Even het nieuws van zeven uur op de Wereldomroep en dan verder schrijven. Met tekeningetjes en schetsen van de Japanse keuken en Rosa's flat om zich heen, en een boek over het schoonmaken en de bereiding van vis. 'Ik had nooit vis schoongemaakt. Laatst voor het eerst, toen het boek allang af was. Een rog. Die hebben stekels. Daar heb ik drie dagen pijn van in de handen gehad. Het is maar goed dat ik niet beweerd heb dat ik vissen weet schoon te maken.'

Rosa vertelt haar verhaal aan Tommy, haar broer. Tussen de regels door blijkt dat zus en broer, zacht gezegd, geen plezierige jeugd hebben gehad. Het gebruik van de verleden tijd suggereert dat Rosa terugkijkt op haar Japanse avontuur en het dus doorstaan heeft. 'Je kunt een verhaal ook uit de hemel vertellen natuurlijk. Voor mij werkte het zo dat Rosa de belevenissen meemaakt in de verleden tijd. Ze vertelt een verhaal in het verleden dat ze nog niet kent.'
In korte zinnen. 'Ik kan me het beste uitdrukken in een staccato-achtige stijl. Dat ritme vind ik prettig. Ik hoor het in mijn hoofd. Dit boek gaat over eenzaamheid, net als mijn eerste boek. Als ik me inleef in eenzaamheid kom ik in zo'n soort klankpatroon terecht. Dan voel ik geen lange zinnen. Dan voel ik ook geen bijvoeglijke naamwoorden. Ik associeer eenzaamheid met 'in het moment zijn'. Het gaat dan alleen om wat je nu, op dat moment voelt. Als ik, zoals in De stille stad, in iemands hoofd zit en ik moet schrijven wat die persoon voelt, dan gaat dat staccato.'

'Per ongeluk' is ze ooit begonnen aan wat haar debuut zou worden: De kus van de weduwe. 'Ik kan gewoon niet niks doen. Ik was toen al met die film bezig en ik moest zo lang wachten. Want dat is film: wachten en wachten, en knokken om geld en smeken om geld. De periode tussendoor moest ik iets doen. En dat werd een boek. Want een boek kun je alleen; voor theater en film moet je mensen hebben.
Schilderen had ook gekund, maar dan mis je toch de dramatische lijn waar ik altijd mee werk. Ik begin ergens en maak een dramatische boog. Het moet ergens naar toe. Schrijven voor Dogtroep, aan een roman, de film: veel is het zelfde. Ik verzamel en dan komt het moment van de trechter. Dat alles wat ik samen heb gebracht door die smalle pijp moet.'

Als haar film klaar is, gaat ze volgend jaar naar Sjanghai om daar op de Theatre Academy een theatervoorstelling te maken, waarvoor ze net als bij Dogtroep destijds allerlei disciplines bij elkaar gaat brengen. Ze vertelt het met pretoogjes. 'Omdat ik heel erg van deze werkwijze houd.'
In Nederland echter zal ze niet snel meer aan dit soort voorstellingen deelnemen.
'Ik heb alle aanbiedingen afgeslagen. Wat mensen zich waarschijnlijk niet realiseren is dat ik destijds bij Dogtroep een golden team heb gehad. Alles en iedereen zat op de juiste plek. Het was een heel gelukkig gezelschap. Er was magie. We hadden het gevoel dat we die magie alleen konden behouden als we extreme keuzes bleven maken. We stonden op een kruispunt: of een zeer commerële show in Amerika of heel spiritueel zes maanden met iedereen naar Tibet.'
In maart 1998 verdronken acteur Wieger Woudsma en lichtontwerper Marco Biagoni, Threes Anna's levenspartner, tijdens een kanotrip. 'Daar hadden we de extreme verandering,' zegt ze zonder cynisme.
'Dogtroep had moeten stoppen. Het is verworden tot een koekjesmerk. Ze hebben geld gekregen om de know how te behouden, maar de mensen bij wie de know how zat, zijn ontslagen.'

Haar film gaat werkelijkheid worden. In mei klaar is de bedoeling. Nederlandse premiere waarschijnlijk in september. De romanversie is bijna klaar. Dat wordt te zijner tijd haar vierde roman. Heeft ze het gevoel dat ze een plek in de Nederlandse literatuur heeft gekregen?
'Dogtroep bestond al jaren toen we nog steeds door de meerderheid niet serieus werden genomen. Ik heb nu drie boeken geschreven. Op een gegeven moment komt er een omslag. De omslag bij Dogtroep kwam ook. Je moet geduld hebben. Door sommige mensen word ik als schrijver heel serieus genomen, door anderen niet. Ben je als één film hebt gemaakt een cineast? Ben je met één boek een auteur? Werkt het zo? Je moet ook geluk hebben.'

THREES ANNA: De stille stad. Roman. 256 pag's., E 17,95. Uitgeverij Querido.
Verschijnt 15 september.